Ramazan ayı geldiğinde sadece sofralarımız değil, aynı zamanda ruhumuz, bedenimiz ve hatta
hücrelerimiz bile büyük bir değişime hazırlanır. Asırlardır “on bir ayın sultanı” olarak anılan
bu mübarek ay, aslında insanın hem manevi dünyasında hem de biyolojik sisteminde bir
yenilenme yapar. Gün boyu sabırla tutulan oruç, ilk bakışta sadece bir ibadet disiplini gibi
görünse de modern bilim bugün bize çok daha derin bir gerçeği fısıldıyor:
Açlık, vücudun kendini onardığı muazzam bir hücresel temizlik sürecidir.
Günümüz araştırmaları gösteriyor ki, belirli süreli açlık dönemleri yalnızca kilo kontrolüyle
ilgili değildir. İnsan vücudu aç kaldığında, adeta yıllardır biriken yorgunluğunu silkeleyen bir
sistem gibi yeniden çalışmaya başlar. Bağışıklık sistemi kök hücre düzeyinde tazelenir,
hücreler içlerindeki atıkları temizler ve beden kendi kendini onaran eşsiz bir mekanizma gibi
harekete geçer. Bu yüzden Ramazan, sadece ruhun değil, bedenin de bir arınma ayıdır.
Bilim dünyası, Ramazan’ın hikmetlerinden birine yıllar sonra ulaşabildi. Japon biyolog
Yoshinori Ohsumi, hücrelerin kendi kendini temizleme mekanizmasını keşfederek 2016
yılında Nobel Tıp Ödülü’nü aldı. Bu mekanizmanın adı otofaji.
Otofaji, kelime anlamıyla “kendini yemek” demektir. Fakat bu aslında doğanın son derece
zarif bir tamir sistemidir. Hücrelerimiz, dışarıdan besin gelmediğinde kendi içindeki hatalı
proteinleri, hasarlı yapıları ve gereksiz atıkları özel keseciklere yerleştirir. Bu kesecikler daha
sonra lizozom adı verilen hücresel geri dönüşüm merkezlerine taşınır ve burada parçalanarak
yeniden kullanılabilecek hale getirilir.
Bir anlamda vücudumuz kendi içinde bir temizlik kampanyası başlatır.
İnsan bazen evini temizlediğinde nasıl ferahlık hissederse, hücrelerimiz de açlık sırasında
benzer bir ferahlık yaşar.
Bilimsel çalışmalar özellikle birkaç günlük açlık döngülerinin bağışıklık sistemi üzerinde
şaşırtıcı bir etkisi olduğunu ortaya koyuyor. Vücut, enerji tasarrufu yapmak için önce
yaşlanmış, hasarlı veya artık görevini yeterince yerine getiremeyen savunma hücrelerini
ortadan kaldırır.
Bu süreç adeta bilgisayarımıza “format atmak” gibidir. Eski ve yorgun hücreler temizlenirken
kök hücreler devreye girer ve yepyeni savunma hücreleri üretmeye başlar. Sonuçta bağışıklık
sistemi yeniden doğmuş gibi olur.
Yani oruç sadece aç kalmak değildir. Oruç, bağışıklık sisteminin kökten uca yenilenmesidir.
Açlık sırasında vücutta bazı biyokimyasal dengeler değişir. Araştırmalar, özellikle tümör
büyümesi ve yaşlanma süreçleriyle ilişkili olan PKA enziminin seviyesinin düştüğünü
göstermektedir. Bu durum vücudun savunma mekanizmalarını güçlendirir.
Bağışıklığı zayıflamış bireylerde, yaşlanmanın getirdiği hücresel yorgunlukta ve metabolik
stres altında bu süreç adeta doğal bir koruma kalkanı oluşturur.
Elbette bizler orucumuzu sağlık için değil, her şeyden önce Allah’ın rızasını kazanmak için
tutuyoruz. Ancak ne büyük bir hikmettir ki, biz O’nun emrine teslim olurken Rabbimiz de
bedenimizi ihmal etmiyor. Aç kaldığımız saatlerde hücrelerimizi temizliyor, bağışıklık
sistemimizi yeniliyor, bedenimize adeta yeni bir canlılık veriyor. Belki de Ramazan’ın en
büyük sırrı burada saklıdır: İnsan Allah için sabreder, Allah da kulunun hem ruhuna hem
bedenine şifa verir.
Prof. Dr. Hamdi TEMEL
